Angola

Güneybatı Afrika'da bulunan bir ülke

Angola resmî adıyla Angola Cumhuriyeti, Güney Afrika'nın batı kıyısında yer alan bir ülkedir. Toplam yüzölçümü ve nüfusu bakımından Brezilya'dan sonra ikinci büyük Portekizce konuşan (Lusofon) ülkedir ve Afrika'nın yedinci büyük ülkesidir. Güneyde Namibya, kuzeyde Demokratik Kongo Cumhuriyeti, doğuda Zambiya ve batıda Atlantik Okyanusu ile çevrilidir. Angola'nın, Kongo Cumhuriyeti ve Demokratik Kongo Cumhuriyeti ile sınır komşusu olan Cabinda eyaleti adında bir dış bölgesi bulunmaktadır. Başkenti ve en kalabalık şehri Luanda'dır.

Angola, resmî adıyla Angola Cumhuriyeti, Güney Afrika’nın batısında yer alan, geniş kıyı şeridiyle Atlantik Okyanusu’na açılan bir ülkedir. Yüzölçümü ve nüfus açısından Portekizce konuşulan ülkeler arasında Brezilya’dan sonra ikinci sırada yer alırken, Afrika kıtası genelindeyse yedinci büyük ülke konumundadır. Ülkenin komşuları arasında güneyde Namibya, kuzeyde Demokratik Kongo Cumhuriyeti, doğuda ise Zambiya bulunur. Batısında ise Atlas Okyanusu’nun mavi suları uzanır. Ayrıca, ülkenin kuzeyinde Demokratik Kongo Cumhuriyeti ve Kongo Cumhuriyeti arasında sıkışmış, Cabinda adıyla anılan bir de dış bölgesi vardır. Ülkenin başkenti ve en kalabalık kenti olan Luanda, aynı zamanda ekonomik ve kültürel merkezidir.

Angola’nın tarih sahnesine çıkışı, insan yerleşimlerinin Paleolitik Çağ’a kadar uzandığı arkeolojik bulgularla belgelenmiştir. Bantu kabilelerinin bölgeye göç etmesiyle birlikte 13. yüzyılda çeşitli krallıklar ve konfederasyonlar ortaya çıkmış, 14. yüzyılda ise güçlü Kongo Krallığı diğer yerel yönetimleri hâkimiyeti altına almıştır. Portekizli kaşifler 1483 yılında Kongo Krallığı’yla ilk temaslarını kurmuş; o dönemde güneyde Ndongo, Matamba ve Ovimbundu krallıkları, doğuda ise Mbunda Krallığı varlığını sürdürmüştür. 16. yüzyılda Portekizliler, sahil bölgelerini kolonileştirmeye başlayınca, Kongo Krallığı üç kez onlarla savaşmak zorunda kalmış ancak en sonunda Ndongo Krallığı’nın fethedilmesiyle sonuçlanan çatışmalar yaşanmıştır. 19. yüzyılda köle ticaretinin yasaklanması Kongo’nun ekonomik dengesini altüst etmiş, bu durum Avrupalı yerleşimcilerin iç bölgelere doğru yayılmasına yol açmıştır. Portekiz’in Angola kolonisinin sınırları, yerli halk gruplarından Cuamato, Kwanyama ve Mbunda’nın dirençli mücadelesi nedeniyle 20. yüzyılın başlarına kadar net bir şekilde belirginleşememiştir.

Ülke, 1961’den 1974’e kadar süren uzun ve zorlu bir bağımsızlık mücadelesinin ardından 1975 yılında Portekiz’den ayrılarak tek partili bir cumhuriyet olarak bağımsızlığını ilan etmiştir. Ancak bu bağımsızlık süreci, aynı yıl içinde iç savaşın fitilini ateşlemiştir. Sovyetler Birliği ve Küba’nın desteğini alan MPLA (Angola Halk Kurtuluş Hareketi), ABD ile Güney Afrika’nın desteklediği anti-komünist UNITA (Angola Ulusal Bağımsızlık Birliği), Zaire’nin arka çıktığı FNLA (Angola Ulusal Kurtuluş Cephesi) ve Cabinda’nın bağımsızlığını savunan gruplar arasında başlayan çatışmalar yirmi yedi yıl boyunca ülkeyi kasıp kavurmuştur. 2002 yılında sona eren bu iç savaşın ardından Angola, anayasal cumhuriyet sistemiyle yoluna devam etmiş ve özellikle Çin, Avrupa Birliği ile ABD’nin yaptığı yatırımlar sayesinde dünyanın en hızlı gelişen ekonomileri arasında yer almaya başlamıştır. Buna rağmen, bu ekonomik büyüme toplumun büyük bir kısmına ulaşmamış; zenginlik nüfusun küçük bir bölümünde yoğunlaşmış, yaşam standartları genel olarak düşük kalmış, ortalama yaşam süresi dünya ortalamasının oldukça altında seyretmiş ve bebek ölüm oranları da endişe verici düzeylerde kalmıştır.

Günümüzde Angola, Birleşmiş Milletler, Afrika Birliği, Portekizce Konuşan Ülkeler Topluluğu ve Güney Afrika Kalkınma Topluluğu gibi önemli uluslararası organizasyonlara üye olan bir devlet konumundadır. 2024 tahminlerine göre nüfusu yaklaşık 36,6 milyon kişiye ulaşan Angola’nın kültürel dokusu, Portekiz’in yüzyıllar süren etkisini dil ve Katolik inancıyla harmanlarken, aynı zamanda yerel gelenek ve görenekleri de canlı bir şekilde korumaktadır. Ülkenin adı da tarihsel olarak batı bölgelerinde var olan Ndongo Krallığı’nın hükümdarlarına verilen unvandan gelmektedir.

WEB_G_KAYNAK: https://tr.wikipedia.org/wiki/Angola