Babil

Mezopotamya'da tarihi bölge ve devlet

Babil, Mezopotamya'da adını aldığı Babil kenti etrafında MÖ 1894 yılında kurulmuş, Sümer ve Akad topraklarını kapsayan bir imparatorluktur. Babil'in merkezi bugünkü Irak'ın El Hilla kasabası üzerinde yer almaktadır. Babil halkının büyük bir kısmını, tarih boyunca çeşitli Sami kökenli halklar oluşturmuştur. Bölgede konuşulmuş en yaygın dil Akadca olmuş olmasına rağmen Sümerce dinî dil olarak kullanılmıştır. Aramice ise ilerleyen yıllarda bölgenin geçer dili konumuna gelmiştir.

Mezopotamya topraklarında, bugünkü Irak sınırları içindeki El-Hilla yakınlarında kurulan Babil, adını tarihe yazdırmış kadim bir şehir devletidir. Milattan önce 1894'te temelleri atılan bu yerleşim, zamanla Sümer ve Akad topraklarını kapsayan geniş bir imparatorluğa dönüşmüştür. Babil'in nüfusunun çoğunluğunu Sami kökenli halklar oluştururken, günlük yaşamda Akadca konuşulurdu. Dini ritüellerde Sümerce'nin yeri ayrıydı. Yüzyıllar ilerledikçe, Arapça'nın atası kabul edilen Aramice, bölge halkının ortak dili haline gelmiştir.

İlk başlarda Akad İmparatorluğu'nun mütevazı bir parçası olan Babil, Amorili Kral Hammurabi'nin yönetimi altına girdiğinde büyük bir dönüşüm yaşadı. Hammurabi'nin liderliğinde hızla büyüyen şehir, kısa sürede Mezopotamya'nın en güçlü devletlerinden biri oldu. Bu dönemde, güney Mezopotamya'nın tamamı "Babil" olarak anılmaya başlandı ve önemli dini merkezlerden Nippur, imparatorluğun manevi başkenti olarak kabul edildi. Ancak Hammurabi'nin ardılları döneminde devlet zayıfladı; Asur, Kassit ve Elam gibi komşu güçlerin etkisi altına girdi. Hatta Babil şehri, Asurlular tarafından yıkılıp daha sonra yeniden inşa edilmek zorunda kaldı.

Milattan önce 609 ile 539 yılları arasında, Keldani kökenli Nabopolassar önderliğinde Asurlulardan bağımsızlığını kazanan Yeni Babil İmparatorluğu, görkemli bir yükseliş dönemi yaşadı. Bu dönemin ardından gelen imparatorluk da zamanla gücünü yitirdi. Babil şehri, Pers Ahameniş İmparatorluğu, Helenistik dönemdeki Seleukoslar, Partlar, Romalılar ve Sasani İmparatorluğu gibi farklı büyük devletlerin egemenliği altına girdi.

Babil'den önceki dönemlere baktığımızda, Mezopotamya'da M.Ö. 5400'lere dek uzanan köklü Sümer uygarlığının izlerini görürüz. Akadca konuşan Sami toplulukları, M.Ö. 3500-3000 civarında bölgede belirginleşerek kültürel etkileşimi daha da zenginleştirdi. Bu süreçte hem Sümerce hem de Akadca kullanıldı; ancak üçüncü binyıldan ikinci binyıla geçişle birlikte Akadca, Sümerce'nin yerini almaya başladı. M.Ö. 2334-2154 yılları arasındaki Akad İmparatorluğu, Sümer ve Akad halklarını birleştirerek bölgede önemli bir güç oluşturdu. Ancak ekonomik zorluklar ve dış baskılar, imparatorluğun zayıflamasına yol açtı. Daha sonraki dönemlerde Amoriler güney Mezopotamya'ya yerleşerek küçük krallıklar kurarken, Asurlular kuzeyde hakimiyetlerini sürdürdü.

WEB_G_KAYNAK: https://tr.wikipedia.org/wiki/Babil