Berberiler

Kuzey Afrika'da yaşayan halk veya bu halktan olan kimse

Berberiler, bugünkü Mısır, Libya, Tunus, Cezayir ve Fas'ı içine alan Kuzey Afrika'nın bilinen en eski yerli halkıdır. Bazı mağara resimlerinin bulunmuş olması, Berberiler'in bu paleolitik toplulukların soyundan gelmiş olabileceği tezini güçlendirmektedir.

Kuzey Afrika’nın kadim yerlilerinden biri olan Berberiler, Mısır’ın batısından Fas’ın doğusuna kadar uzanan geniş bir coğrafyada yaşıyor. Bir kısmı yüzyıllar boyunca göçebe ya da yarı göçebe bir yaşam süren bu topluluk, çeşitli medeniyetlerle iç içe geçmiş durumda. Fenikelilerden Romalılara, İslam dünyasından Osmanlı’ya kadar pek çok güç, Berberilerin yaşadığı topraklar üzerinde etkisini gösterdi. Kendi dilleri olan Berberice’yi konuşan bu topluluk, dil yapısı olarak İbranice’ye benzerlik taşıyan bir alfabeye sahip.

Berberi adı, Latince “barbarus” ve Yunanca “barbaros” kelimelerinden türediği düşünülüyor. Romalıların Numidyalılara bu şekilde seslendiği kayıtlarda yer alıyor. Vandal istilaları sırasında ise “Berberi” terimi daha yaygın hale geldi. İslamiyet’in yayılmasıyla birlikte İspanya’nın fethinin ardından Müslümanlar arasında “Moor” adı kullanılırken, Berberiler kendi aralarında “Amazigh” ya da “Tizzit” gibi isimlerle anılıyorlardı.

Berberiler, tarih boyunca Kuzey Afrika’nın çeşitli kabilelerini bünyesinde barındırdı. Libya’daki Nasomonlar, Psyller, Sahra’daki Garamantlar, Numidyalılar, Gaetuller ve Mağripliler, bu geniş topluluğun parçalarıydı. Dağlık ve engebeli coğrafya, kabilelerin bağımsız ve çoğu zaman birbirleriyle çatışmalı bir şekilde yaşamasına neden oldu. Ünlü tarihçi İbn-i Haldun, Berberileri El- Berani ve El-Butr olmak üzere iki ana gruba ayırdı ve dış tehditlere karşı genellikle birleşik hareket ettiklerini kaydetti. Masinissa’nın Numidya ve Mauretanya’yı birleştirme çabaları geçici oldu; Romalılar bu toprakları il ya da koruma bölgesi haline getirmeye çalıştıysa da, dağlık bölgelerdeki direnişi kırma konusunda zorlandı. Roma’nın zayıflamasıyla birlikte Tacfarinas, Firmus ve Gildon gibi isyanlar patlak verdi. Dördüncü yüzyılda Donatusçuluk adı verilen dinsel hareket de bağımsızlık taleplerini güçlendirdi. Vandallar bölgeye girmiş olsa da tüm toprakları kontrol edemedi; Bizans ise sınırlı sayıda kenti elinde tutabildi.

Yedinci yüzyılın ortalarında Araplar Berberilerle temasa geçti. İlk başlarda onları geri püskürten Arap kuvvetleri, kısa süre içinde Avras, Kabiliye ve Tunus gibi bölgelerde Berberi krallıkları kurdu (687-690). Bu krallıklardan en ünlüsü, kadın lider el-Kahine’nin başında bulunduğu Avras direnişiydi. Ancak Arap saldırıları sonucu bu krallıklar yıkıldı. Berberiler daha sonra toplu halde İslamiyet’i kabul ederek Arap ordularına katıldı ve böylece yeni kültürel ve toplumsal etkileşimlere girdi.

WEB_G_KAYNAK: https://tr.wikipedia.org/wiki/Berberiler