Çin

Doğu Asya'da bir ülke

Çin, resmî adıyla Çin Halk Cumhuriyeti, Doğu Asya'da Çin Komünist Partisi tarafından tek parti rejimiyle yönetilen üniter egemen devlet. 1,4 milyarı aşkın nüfusuyla Hindistan'dan sonra dünyanın en kalabalık ikinci ülkesidir ve dünya nüfusunun %17'sini temsil etmektedir. Çin, 9,6 milyon kilometrekarelik bir alanda on dört ülkeyle kara sınırına sahiptir ve bu da onu yüzölçümü bakımından üçüncü büyük ülke yapmaktadır. Ülke, 33 eyalet düzeyinde bölüme ayrılmıştır: 22 eyalet, 5 özerk bölge, 4 belediye ve 2 yarı özerk özel idari bölge. Başkent Pekin iken, Şanghay kentsel alan bakımından en kalabalık şehir ve en büyük finans merkezidir.

Doğu Asya’da tek parti yönetimiyle var olan bir üniter devlet olan Çin Halk Cumhuriyeti, 1,4 milyarın biraz üzerindeki nüfusuyla Hindistan’dan sonra dünyada ikinci en kalabalık ülke konumundadır ve dünya nüfusunun yaklaşık yüzde 17’sini oluşturur. Yaklaşık 9,6 milyon kilometrekarelik yüzölçümü, onu dünya çapında üçüncü büyük ülke yapar; bu topraklar 14 komşu ülkeyle kara sınırını paylaşır. Yönetim birimi olarak 33 bölge bulunur; bunlar 22 eyalet, 5 özerk bölge, 4 doğrudan merkezi yönetim altındaki belediye ve 2 özel idari bölgedir. Başkent Pekin hem siyasi hem de tarihsel açıdan merkezi bir rol oynarken, nüfus yoğunluğu ve finansal faaliyetler açısından en büyük şehir Şanghay’dır.

İlk insan topluluklarının Paleolitik Çağ’da bu coğrafyada yer aldığı bilinmektedir. M.Ö. 2. binyılda Sarı Nehir vadisinde hanedan devletleri ortaya çıkmış, ardından M.Ö. 8‑3. yüzyıllarda Zhou hanedanının çöküşüyle yeni idari ve askeri düzenlemeler, edebiyat ve felsefi akımlar gelişmiştir. M.Ö. 221’de bir imparatorun önderliğinde birleştirilen Çin, iki bin yıl süren imparatorluk dönemine adım atmış; bu süreçte barut, kağıt, matbaa ve pusula gibi buluşlar yapılmış, İpek Yolu kurulmuş ve Çin Seddi inşa edilmiştir.

19. yüzyılda bir dizi eşitsiz antlaşma sonucunda bazı bölgeler Avrupa güçlerine geçerken, 1911 Devrimi Qing hanedanını sona erdirip bir yıl sonrasında Çin Cumhuriyeti’ni kurmuştur. Cumhuriyetin ilk yıllarında ülke Savaş Ağaları Dönemi’nde parçalanmış, ancak Kuomintang’ın Kuzey Seferi bu bölünmüşlüğü sona erdirmiştir. 1927’de Kuomintang’ın Çin Komünist Partisi üyelerini tasfiye etmesi iç savaşın fitilini ateşlemiş, 1937’de Japon işgali ise tüm ülkeyi birleştirerek iki cephe kurmuş ve ortak bir mücadeleye yönlendirmiştir. İkinci Çin‑Japon Savaşı’nın ardından Kuomintang ile Komünist Parti arasındaki çekişme yeniden alevlenmiş, 1949’da Komünist Parti Çin Halk Cumhuriyeti’ni ilan etmiş ve Kuomintang’ı Tayvan’a sürüklemiştir; iki taraf hâlâ kendi meşruiyetini iddia etmektedir.

Komünist iktidarın ilk yıllarında toprak reformları, Büyük İleri Atılım ve Kültür Devrimi gibi politikalar toplumsal yıkıma yol açmış, 1978’de başlatılan reform ve açılım süreci ise ekonomiyi planlı sistemden piyasa temelli bir modele kaydırarak hızlı bir büyüme sağlamıştır. 1989 Tiananmen Meydanı olayları ise siyasi liberalizasyon çabalarını durdurmuştur. Günümüzde tek iktidar partisi olan Çin Komünist Partisi ülkeyi yönetirken, Çin Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi’nin beş daimi üyesi olarak da yer alır. Dünya ekonomisinin yaklaşık yüzde beşini temsil eden Çin, satın alma gücü paritesiyle dünyanın en büyük ekonomisi kabul edilir; ancak demokrasi ve insan hakları alanında düşük puanlar alır. Üretim, ihracat ve ithalatta lider konumda olmasının yanı sıra, dünyanın en büyük daimi ordusuna, ikinci en büyük savunma bütçesine ve üçüncü en büyük nükleer silah stoğuna sahiptir.

WEB_G_KAYNAK: https://tr.wikipedia.org/wiki/%C3%87in