Dolaşım sistemi

vücuttaki kan akışını düzenleyen organ sistemi

Dolaşım sistemi veya kardiyovasküler sistem maddelerin vücuttaki dolaşımını sağlayan organ sistemidir.

Dolaşım sistemi, vücuttaki maddelerin taşınmasını sağlayan bütün organları kapsayan bir yapıdır. Bu sistemin bulunmadığı canlılarda, örneğin yassı solucanlarda (Platyhelminthes), vücut boşluğunda ne bir kaplayıcı tabaka ne de bir sıvı mevcuttur; sadece sindirim sistemine açılan bir ağız bulunur.

Omurgasızların çoğu, açık dolaşım sistemine sahiptir. Hemolenf adı verilen bu sıvı, organizmanın iç boşluklarını (hemosöl) tamamen sarar ve hücreleri çevreler. İçeriğinde su, inorganik tuzlar, organik maddeler ve oksijen taşıyıcısı olarak işlev gören hemosiyanin bulunur; ayrıca bağışıklık görevini üstlenen hemosit adlı hücreler serbestçe dolaşır. Kan damarları olmadığı için kas hareketleri sıvının akışını yönlendirir ve por adı verilen açıklıklar sayesinde sıvı kalbe geri döner. Açık dolaşım; denizkestanesi, denizyıldızı, örümcek, arı ve deniz anası gibi hayvanlarda görülür.

Kapalı dolaşımda ise kan damarlar içinde kalır ve sistem üç temel parçadan oluşur: kalp, kan ve damar ağı. Bu tip sistemi omurgalılar, halkalı solucanlar (Annelida) ve kafadanbacaklılar (Cephalopoda) gibi gruplar kullanır. Damarlar arter, kılcal damar ve ven olarak sınıflandırılır; arterler oksijen bakımından zengin kanı dokulara, venler ise oksijensiz kanı kalbe taşır. En ince yapıya sahip kılcal damarlar, kanın doku hücrelerine geçişini mümkün kılar. Damarların genişleyip daralması (vazodilatasyon ve vazokonstriksiyon) kan akışını ihtiyaca göre yönlendirir; örneğin yoğun egzersiz sırasında kan, bağırsaklardan kaslara yönlendirilir.

Memelilerde kan, kalpten iki kez geçer: önce akciğerlerde (küçük dolaşım) oksijen alır, ardından vücudun diğer bölgelerine (büyük dolaşım) dağıtılır. Balıklarda ise kan kalpten yalnızca bir kez geçer; solungaçlara yönlendirilir, oradan tüm vücuda yayılır ve basınç önemli ölçüde düşer. Bu düşük basınç, memelilerdeki gibi yüksek basınç gerektiren organların (örneğin böbrek) etkin çalışmasını kısıtlar.

WEB_G_KAYNAK: https://tr.wikipedia.org/wiki/Dola%C5%9F%C4%B1m_sistemi