Hayvan

çok hücreli ökaryotik organizmalar alemi

Hayvan, canlılar dünyasının ökaryotlar (Eukaryota) üst âlemindeki hayvanlar (Animalia) âleminde sınıflanan canlıların ortak adıdır. Arapça "canlı varlık" anlamındaki ḥayevān sözcüğünden Türkçeye geçmiş olan "hayvan" sözcüğü, günlük kullanımda esasen insan dışı, nefes alan ve hareket eden canlıları ifade etmek için kullanılsa da, biyolojik bağlamda insanı da içerir. Anadolu ağızlarında hayvan anlamında bav, bobos, böçü, çer, çokgal, dölük, evcimen, evlük, karaböcü, karaltı, medek, tereke, töm gibi sözcükler kullanılmaktadır. Hayvan sözcüğünün eş anlamlısı döngül sözcüğüdür. Hayvanlar âleminin bilimsel ve Latince adı olan "Animalia" terimi ise yine Latince olan ve "yaşayan" ya da "ruh" anlamına gelen animadan türetilmiş animal sözcüğünün çoğuludur. Hayvanlar âlemini tanımlayan bir başka Yunanca bilimsel terim de metazoa'dır (μετάζωα).

Hayvan deyince aklımıza gelen, çoğunlukla hareket edebilen ve besinlerini dışarıdan sağlayan canlılardır. Türkçede bu kavramı karşılayan birçok yerel sözcük de var; örneğin Anadolu’nun bazı bölgelerinde hayvan yerine “bav”, “bobos”, “böçü”, hatta “medek” gibi ifadeler kullanılır. Dilimize Arapçadan geçen “hayvan” kelimesi, aslında genel anlamda canlı varlığı ifade ederken, günlük konuşmada genellikle insandan başka nefes alan ve hareket eden canlıları kastetmek için kullanılır. Bilim dünyasında ise bu canlı grubuna Latince kökenli “Animalia” adı veriliyor; Yunanca’da ise “metazoa” terimiyle anılırlar.

Bu organizmalar, çok hücreli yapılarıyla dikkat çeker; hücreleri arasında karmaşık doku organizasyonları ve hücre göçleri görülür. Beslenme biçimleri de onları bitkilerden ve mantarlardan ayıran önemli bir özellik: hayvanlar, organik maddeleri sindirerek tüketirken, hücre duvarına sahip değillerdir. Embriyonik gelişim sürecinde yaşadıkları evreler de oldukça özenli bir düzen içerir. Üreme açısından bakıldığında ise çoğu hayvan diploit (çift kromozomlu) bireylerden oluşurken, gamet adı verilen üreme hücreleri haploittir (tek kromozomlu). Bu sayede dişi ve erkek gametlerin birleşmesiyle yeni bir canlı oluşur. Bugüne kadar yaklaşık 1,5 milyon hayvan türü tanımlanmış olsa da, henüz keşfedilmemiş türlerle birlikte toplam sayının 7 milyondan fazla olduğu tahmin ediliyor.

Hayvanlar, yaşamlarını sürdürebilmek için doğrudan ışığa değil, dışarıdan aldıkları besinlere bağımlıdırlar. Bu özellikleri, fotosentez yapan bitkilerden ve alglerden ayrılmalarını sağlar. Hücre duvarına sahip olmamaları da onları, hücre duvarı olan bitkiler, algler ve mantarlardan farklı kılar. Üreme stratejileri ise hayvanlar arasında büyük bir çeşitlilik gösterir; örneğin memelilerde iç üreme ve dış gelişme görülürken, bazı kurbağa ve balık türlerinde dış üreme ve dış gelişme gibi farklı yöntemler izlenir. Bu esneklik ve adaptasyon yeteneği, hayvanların neden bu kadar geniş bir coğrafyada ve farklı ekosistemlerde var olabildiklerinin temel sebebidir.

WEB_G_KAYNAK: https://tr.wikipedia.org/wiki/Hayvan