İbn Havkal

Yazar

İbn Havkal veya tam adıyla Ebû'l-Kâsım Muhammed bin Ali en-Nasibi el-Bağdadi, 10. yüzyılın Aridoğulları Devleti'nin ünlü Arap kökenli Nusayri İslam yazarı ve coğrafyacısıdır. 977 yılında Sûret el-Arz isminde Arapça dilinde eserini yazmıştır. Kitabın çevirisinden onun yaşamından çok az bilgi verilmiştir, onun hocası olan İbrahim bin Muhammed el-İstahrî'nin yazdığı Al-Masâlik Al-Mamâlik adlı Arapça dilindeki kitabında onun yaşamına dair bahsedilsede hayatına dair yeterince bilgi içermemektedir.

Ebû’l‑Kâsım Muhammed bin Ali en‑Nasibi el‑Bağdadi, daha çok İbn Havkal adıyla bilinir. 10. yüzyılda, Aridoğulları Devleti sınırları içinde, Arap kökenli Nusayri bir yazar ve coğrafyacı olarak yaşamıştır. 977 yılında Arapça kaleme aldığı Sûret el‑Arz (صورة الارض) adlı eserinde, seyahat ettiği yerlerin coğrafi özelliklerini ve gözlemlerini ayrıntılı bir biçimde sunar. Hayatıyla ilgili bilgiler, bu eserin çevirisinde çok sınırlı kalırken, öğretmeni İbrahim bin Muhammed el‑İstahrî’nin Al‑Masâlik al‑Mamâlik adlı kitabında da adı geçer, ancak yaşamına dair geniş bir anlatım bulunmaz.

İbn Havkal, sadece bir yazar değil, aynı zamanda sürekli yolculuk yapan bir gözlemci olarak öne çıkar. Hayatının son üç on yılında Asya ve Afrika’nın farklı bölgelerinde dolaşmış, bir kez Ekvatorun 20 derece güneyinde Doğu Afrika kıyılarını incelerken, Rûm koloni bölgelerinde yaşayan halkın akılcı ve tecrübeye dayalı bir yaşam sürdüğünü fark etmiştir. Bu tür notlar, o dönemde seyahat edenler için değerli bir rehber niteliği taşır. Kitabında ayrıca Endülüs’teki Müslüman topluluklar, İtalya’nın özellikle Sicilya bölgesi ve “Romalıların Ülkesi” gibi yerler de ayrıntılı olarak anlatılmıştır.

Hicri takvime göre 7 Ramazan 331 (Miladi 15 Mayıs 943) tarihinde Bağdat’tan yola çıkan İbn Havkal, Arap Yarımadası’nın çeşitli yerlerini gezdikten sonra 947‑951 yılları arasında Kuzey Afrika, İspanya ve Güney Sahra’yı dolaşmıştır. 955’te Mısır, Doğu Anadolu ve Azerbaycan; 961‑969 yılları arasında ise İran, Horasan ve Batı Türkistan’ı ziyaret etmiştir. 973 yılında ise Sicilya’ya seyahat etmiştir. 951 civarında, Ebû Zeyd el‑Belhî’nin öğrencisi olan Fars coğrafyacı İbrahim bin Muhammed el‑İstahrî ile tanışmış ve hocasının Şuverü’l‑ekülîm adlı eserini temel alarak Şûretü‑arz kitabındaki haritaları ve bilgileri düzeltmiştir. Bu etkileşim, onun coğrafya çalışmasına derin bir yön vermiş, ayrıca İbn Hurdâzbih, Ceyhânî ve Kudâme bin Cafer gibi tarihçilerin eserlerinden de yararlanmıştır.

Eserinin ilk yayımlanışı, Michael Jan de Goeie tarafından 1873 yılında Leiden’de, Bibliotheca Geographorum Arabicorum serisinin ikinci cildi olarak gerçekleşmiştir. Daha sonra Johannes Heindrik Kramers, Topkapı Sarayı Müzesi Kütüphanesi’ndeki nüshalar ve diğer el yazmalarıyla Goeie’nin baskısını inceleyerek eleştirel bir edisyon hazırlamıştır. 1233 yılında ise anonim bir nüsha, kitap biçiminde basılmıştır.

WEB_G_KAYNAK: https://tr.wikipedia.org/wiki/%C4%B0bn_Havkal