JİTEM

Türk askeri istihbarat birimi

JİTEM ya da Jandarma İstihbarat ve Terörle Mücadele Grup Komutanlığı, İçişleri Bakanlığı'nın onayı olmadan ve Genelkurmay Başkanlığı'ndan görüş alınmadan Jandarma Genel Komutanlığı'nın kendi inisiyatifiyle kurulan ve terörle mücadele kapsamında faaliyet yürüten bir oluşumdur.

JİTEM, İçişleri Bakanlığı ya da Genelkurmay onayı almadan, Jandarma Genel Komutanlığı’nın kendi girişimiyle hayata geçirdiği bir terörle mücadele birimidir. Tam adı “Jandarma İstihbarat ve Terörle Mücadele Grup Komutanlığı” olsa da, kurucularından Ahmet Cem Ersever, örgütün asıl adının “Jandarma İstihbarat Grup Komutanlığı” (JİGK) olduğunu dile getirmiştir.

Uzun süre resmi kayıtlarda yer almadığı kabul edilse de, Ankara Cumhuriyet Başsavcılığı’nın yürüttüğü soruşturma sonucunda devlet, JİTEM’in varlığını resmen tanıdı. Güneydoğu Anadolu’da gerçekleşen faili meçhul cinayetlerde bu birimin sorumlu olduğuna dair iddialar sıkça gündeme geldi; Uluslararası Af Örgütü de bu infazların devlet yetkilileri tarafından yürütüldüğünü raporlamıştır. 2019 Aralık’ta yargılanan tüm sanıkların beraat etmesinin ardından bile JİTEM’in rolü hâlâ tartışma konusudur.

Farklı belgeler farklı tarihleri işaret etse de, 27 Ağustos 1987’de Jandarma Genel Komutanlığı İstihbarat Başkanlığı’nın alt birimi olarak “Jandarma İstihbarat ve Terörle Mücadele Grup Komutanlığı (JİTEM)” adıyla kurulduğu kaydedilmiştir. İlk etapta Mardin, Silopi ve Batman’da faaliyet gösteren iki grup ve on bir tim bu yapıyı oluşturmuştu. Susurluk skandalının ardından kurulan TBMM Susurluk Komisyonu’na bilgi veren eski Jandarma Genel Komutanı Teoman Koman, JİTEM’in resmi bir örgüt olmadığını, fakat aynı adı taşıyan ve yasa dışı eylemlerde bulunan bir grup olduğunu ifade etmiştir.

Binbaşı Ersever’in “İtirafları” adlı eserini kaleme alan Soner Yalçın, JİTEM’in 1987’de Arif Doğan tarafından Jandarma İstihbarat Daire Başkanlığı bünyesinde kurulduğunu ve İstanbul, Ankara, İzmir, Adana, Diyarbakır, Samsun ve Erzurum gibi şehirlerde örgütlendiğini ileri sürer. Yalçın, bu birimde hem “muvazzaf” üyeler hem de hapishaneden özel izinle çıkarılan PKK itirafçıları bulundurduğunu iddia eder; Susurluk Raporu da bu görüşlerden bir kısmını doğrularken, JİTEM’in Hulusi Sayın’ın Jandarma Genel Komutanlığı Kurmay Başkanlığı döneminde, özel timlerin yönetimi amacıyla kurulduğunu ve bölgedeki faaliyetlerini etkili bir şekilde sürdürdüğünü belirtir.

1995 Nisan’da TBMM Faili Meçhul Cinayetler Komisyonu’nun hazırladığı rapor, JİTEM’in görevlerinin net bir biçimde ortaya konulamadığını, devlet organlarının yasal sınırları aşarak yeni yapılar oluşturduğunu ve polisle koordinasyonsuz operasyonlar yürüttüğünü vurgular. Raporda, JİTEM’in yasal bir zemine dayanmayan, kuruluş amacından sapan yasa dışı eylemlerde bulunduğu ve bu tür faaliyetlerin sonlandırılması gerektiği önerisi yer alır.

WEB_G_KAYNAK: https://tr.wikipedia.org/wiki/J%C4%B0TEM