Lazca

Laz halkı tarafından kullanılan dil

Lazca Türkiye'nin Doğu Karadeniz kıyı şeridinde Rize ilinin Pazar ilçesinde bulunan Melyat Deresi'nden başlayarak Gürcistan'ın Türkiye ile paylaştığı Sarp köyüne uzanan bölgede yaşayan Laz halkı tarafından konuşulan eski Kolhi dilinin devamı olduğu düşünülen bir Güney Kafkas dilidir.

Lazca, Doğu Karadeniz’in Rize iline bağlı Pazar’daki Melyat Deresi’nden başlayıp Gürcistan’ın Sarp köyüne kadar uzanan bölgede yaşayan Laz topluluğu tarafından söylenen, eski Kolhi dilinin bir devamı olduğu düşünülen bir Güney Kafkas dili olarak tanımlanır.

Bu dil, hem Türkiye’de hem de Gürcistan’da hâlâ bir azınlık tarafından kullanılmakta, ancak anadil olarak Lazcayı konuşan toplulukların sayısı giderek azalmaktadır. Türkçe ve Gürcüce’nin günlük iletişimde tercih edilmesi nedeniyle UNESCO’nun “Atlas of the World’s Languages in Danger” raporunda Lazca “kesinlikle tehlikede” (definitely endangered) olarak yer alıyor; aynı durum yurt dışındaki Laz diasporası için de geçerlidir.

Lazca’nın coğrafi dağılımı, Ardeşen, Pazar, Fındıklı, Arhavi, Hopa, Kemalpaşa, Borçka ve İkizdere gibi ilçelerin bazı köyleriyle sınırlı kalmayıp, 93 Harbi sonrası göçlerle Marmara ve Batı Karadeniz bölgelerinde (Akçakoca, Bursa, Düzce, Gemlik, Gölcük, Hendek, İzmit, Karamürsel, Maşukiye, Samsun, Sapanca, Yalova, Akyazı vb.) da varlığını sürdürmektedir. Gürcistan’da Batum çevresindeki beş köy ve şehir merkezi, ayrıca Osmanlı ve Sovyet sürgün politikaları nedeniyle Kazakistan ve Kırgızistan’a göç eden Lazlar arasında da bu dilin hâlâ konuşulduğu düşünülmektedir. Avrupa’da ise Almanya, Hollanda, Fransa, Avusturya, İsviçre ve İsveç gibi ülkelerde yaşayan Laz toplulukları da Lazcayı kullanmaya devam ediyor.

1975 verilerine göre, Doğu Karadeniz’de Lazca konuşan nüfus yaklaşık 90 000 iken, Marmara bölgesinde yoğunluk taşıyan köylerde bu sayı 25 000 civarındaydı. 1992 yılında Peter Alford Andrews’in yaptığı araştırma, Arhavi’de %100, Ardeşen ve Fındıklı’da %80, Pazar ve Hopa’da %50, Çamlıhemşin’de %45 ve Borçka’da %5 oranında Lazca konuşulduğunu ortaya koymuştur. Dilbilimsel açıdan Lazca, Güney Kafkas dilleri ailesinin Karto‑Zan grubuna ait Zan dilleri kolunun bir üyesidir; bu grupta Gürcüce, Megrelce ve Svanca da bulunur. Lazca ile Megrelce arasında kısmi karşılıklı anlaşılabilirlik mevcutken, son beş yüzyılda bölgeye yönelen Türk akınları iki dili de farklı yönlerde evrimleştirerek birbirinden ayırmıştır. Kafkas dilleri gibi Lazca da zengin bir ünsüz yelpazesine sahiptir; /f/, /y/, /h/ gibi sesler diğer Güney Kafkas dillerinde nadiren görülür.

WEB_G_KAYNAK: https://tr.wikipedia.org/wiki/Lazca