Mustafa Kemal Atatürk

Türkiye Cumhuriyeti'nin kurucusu ve ilk cumhurbaşkanı

Mustafa Kemal Atatürk, Türk mareşal, devlet adamı, yazar, Türk Kurtuluş Savaşı'nın başkomutanı, Türkiye Cumhuriyeti'nin kurucusu ve ilk cumhurbaşkanıdır. Türkiye'yi laik, sanayileşen bir ulusa dönüştüren kapsamlı ilerici reformlar üstlenmiştir. İdeolojik olarak sekülarist ve milliyetçi politikaları ve sosyo-politik teorileri Kemalizm olarak tanınmıştır.

1881 yılında Selanik’te dünyaya gelen Mustafa Kemal Atatürk, Türk milletinin önderi, mareşali, yazar ve Türkiye Cumhuriyeti’nin kurucusu olarak tarih sahnesine çıktı. Ülkeyi laik, modern ve sanayileşen bir yapıya dönüştüren köklü adımları, seküler ve milliyetçi bir çizgide toplanarak “Kemalizm” adıyla anılmaktadır.

Birinci Dünya Savaşı sırasında Osmanlı ordusunda görev alan Atatürk, Çanakkale’de miralaylı olarak, ardından Sina ve Filistin’de Yıldırım Orduları Grubu komutanlığı yaptı. Savaşın ardından gelen yenilgiyi takiben Anadolu’da başlattığı Kurtuluş Savaşı’nı yönetti, Ankara’da yeni bir hükümet kurdu ve Sakarya Meydan Muharebesi’ndeki zaferiyle 19 Eylül 1921’de “gazi” ünvanını alarak mareşal rütbesine yükseldi. Bu süreçte İtilaf Devletleri’ye karşı askeri ve siyasi başarılar elde ederken, 1923’te “Halk Fırkası” adıyla Cumhuriyet Halk Partisi’ni kurup ilk genel başkanlığını üstlendi. 29 Ekim 1923’te Cumhuriyet’in ilanının ardından cumhurbaşkanı seçilen Atatürk, ölümüne kadar dört dönem bu görevi sürdürerek Türkiye tarihindeki en uzun cumhurbaşkanlığı süresine imza attı.

Devleti çağdaş ve laik bir yapıya taşımak amacıyla sosyo‑ekonomik alanda derin değişiklikler uyguladı. Yabancı sermayeye tanınan ayrıcalıklar kaldırıldı, üretim araçları ve demiryolları milli mülkiyete geçirildi. Tevhîd-i Tedrîsât Kanunu ile eğitim devlet denetimine alındı, yeni, seküler okullar açıldı ve ilköğretim ücretsiz ve zorunlu hâle getirildi. Kadınlara sivil ve siyasi haklar tanındı, çok eşlilik yasaklandı; miras ve tanıklık hakları erkeklerle eşitlendi, böylece Türkiye, kadınlara oy hakkı tanıyan ilk ülkelerden biri oldu. Mecelle kaldırılarak yerine Türk Medeni Kanunu yürürlüğe kondu, takvim, saat ve ölçü birimlerinde reformlar yapıldı, Arap alfabesi yerini Latin temelli yeni Türk alfabesine bıraktı. Eğitim seferberliği, üniversite reformu ve birinci Beş Yıllık Sanayi Planı gibi adımlarla okuryazarlık ve sanayileşme hız kazandı.

Atatürk’ün öncülüğünde kurulan Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları, Türk Hava Yolları, Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğü, Hıfzıssıhha Enstitüsü, Türkkuşu, Sümerbank, Etibank, Türk Tarih Kurumu, Türk Dil Kurumu ve Diyanet İşleri Başkanlığı gibi kurumlar, ülkenin kamu hizmetlerini şekillendirdi. Yerli tarım, tekstil, makine, uçak ve otomobil sanayilerinin gelişimine ivme kazandırırken, “Türkleştirme” politikalarıyla toplumu birleştirici bir ulus bilinci oluşturma çabası sürdü. Bu hedefler zaman zaman ülkenin sosyopolitik gerçekleriyle çelişse de Atatürk’ün mirası, modern Türkiye’nin temelini hâlâ beslemektedir.

WEB_G_KAYNAK: https://tr.wikipedia.org/wiki/Mustafa_Kemal_Atat%C3%BCrk