Ogur öbeği

Ogur grubu, Oğur grubu, Ogur öbeği, Oğur öbeği, Ön Bulgar grubu, Lir Türkçesi, Hun-Bulgarca ya da R-Türkçesi Türkî diller ailesinin bir koludur. Bu grubun günümüzde tek hayatta kalmış olan dili, yaklaşık iki milyon kişinin konuştuğu Çuvaşçadır. Gruba ait tarihi bir dil olan Ön Bulgarca bugün ölü dillerdendir.

Oğur öbeği, Türk dilleri ailesinin önemli bir kolunu oluşturur ve kimi araştırmacılar tarafından “Ön Bulgar grubu”, “Lir-Türkçesi” ya da “R-Türkçesi” gibi adlarla da anılır. Bu dil grubunun bugün yaşayan tek temsilcisi Çuvaşçadır; yaklaşık iki milyon kişi tarafından konuşulan bu dil, Oğur öbeğinin ayakta kalan nadir bir mirasıdır. Öte yandan, artık kullanılmayan Ön Bulgarca ise tarih sahnesinde Tuna Bulgarcası ve İtil Bulgarcası olmak üzere iki ana lehçeye ayrılmış olarak yer alır.

Dilbilimciler, diller arasındaki ses değişimlerini temel alarak iki büyük grup tanımlamıştır: “z > r” (rhotacisme) ve “ş > l” (lambdaisme) süreçleri. Bu sınıflandırma doğrultusunda “z-ş esaslı” lehçeler Doğu Türkçesi (Oğuz grubu) olarak adlandırılırken, “r-l esaslı” lehçeler Batı Türkçesi (Oğur grubu) adı altında toplanmıştır. Örneğin, Oğuzcada “kız” olarak kullanılan kelime, Oğurca’da “kır” biçiminde karşımıza çıkar.

Oğur Türkleri, Orta Asya’dan batıya doğru gerçekleştirdikleri göçlerle Oğuz Türklerinden çok daha erken dönemlerde ayrılmış ve yeni coğrafyalarda çeşitli kabile birlikleri kurmuşlardır. Onogur, Ön Bulgar ve Hazar gibi topluluklar bu dil grubunun dillerini konuşmuş; bazı araştırmacılar bu toplulukları “Hunno-Proto-Bulgar” olarak da tanımlamıştır. Günümüzde yalnızca Çuvaşça hayatta kalmış olsa da Avarca, Hazarca ve Hunca gibi dallar hakkında hâlâ bilimsel tartışmalar devam etmektedir.

Oğur dillerinin izleri, göç ettikleri bölgelerin yerel dillerinde de kendini gösterir. Macarcada “tenger” (deniz), “gyürü” (yüzük) ve “ökör” (öküz) gibi kelimeler, Oğur Türkçesinden alınan ödünçlemelerdir. Moğolcada da benzer şekilde “ikere” (ikiz), “biragu” (buzağı) ve “üker” (öküz) gibi kelimeler, Oğur kökenli olup MS 4. yüzyıldan öncesine dayanan bir tarihsel etkileşimi yansıtır.

WEB_G_KAYNAK: https://tr.wikipedia.org/wiki/Ogur_%C3%B6be%C4%9Fi