Ömer Hayyam

Fars şair, filozof, matematikçi ve astronom (1048–1131)

Gıyaseddin Ebu'l-Feth Ömer ibni İbrahim Nişaburi, yaygın olarak bilinen ismiyle Ömer Hayyam, Fars polimat, matematikçi, astronom, tarihçi, filozof ve şairdi. Selçuklu İmparatorluğu'nun ilk başkenti olan Nişabur'da doğdu. Bir bilgin olarak, Birinci Haçlı Seferi sırasında Selçuklu hanedanının yönetimiyle çağdaştı.

Nişabur doğumlu olan Gıyaseddin Ebu’l-Feth Ömer ibn İbrahim, 1048 yılında dünyaya gelmiş ve 1131 yılında hayata veda etmiştir. Selçuklu Devleti’nin ilk başkenti konumundaki bu kentte yetişen Hayyam, matematik, astronomi, tarih ve felsefe gibi farklı alanlarda derin bilgiler edinmiş; ayrıca rubai adı verilen dörtlük şiirleriyle de adını duyurmuş bir bilim insanı ve şairdir. Hayatının büyük bir bölümünde, Birinci Haçlı Seferi’nin yaşandığı dönemde Selçuklu yönetimiyle yakın ilişki içinde bulunduğu bilinmektedir.

Matematik çalışmalarıyla öne çıkan Hayyam, özellikle konik kesitler yardımıyla kübik denklemleri sınıflandırma ve çözme konusunda önemli adımlar atmıştır. Aynı zamanda geometri alanında paralel aksiyomun araştırılmasına da katkıda bulunmuştur. Gökbilimci yönüyle ise daha hassas bir güneş takvimi olan Celâli takvimini oluşturmuş; bu takvim, yüzyıllar boyunca kullanılan Pers takviminin temelini oluşturmuştur. 1079 yılında İran’da bir yılın uzunluğunu 365,24219858156 gün olarak hesapladığını duyurmuş ve bu ölçüm, modern bilimsel verilerle neredeyse birebir örtüşmüştür.

Şair olarak rubaileriyle tanınan Hayyam’ın, günümüze yaklaşık yüz kadar rubaisi ulaşmıştır. Bu dörtlükler, kendine özgü bir üsluba sahip olsa da zamanla bazı eserlerin farklı şairlere mal edildiği görülmüştür. Hayyam’ın rubailerine olan ilgi, Türkiye’de 19. yüzyıldan itibaren artmaya başlamış ve pek çok çeviri ile yorum çalışması yapılmıştır. Bilinen en eski Türkçe çeviriler, Muallim Feyzi tarafından kaleme alınmış ve 1885-1886 yıllarında Tercüman-ı Hakikat gazetesinde yayımlanarak kitaplaştırılmıştır.

WEB_G_KAYNAK: https://tr.wikipedia.org/wiki/%C3%96mer_Hayyam