Parlamenter sistem

ülke yönetim sistemi

Parlamenter sistem veya parlamenterizm, yürütme organının, yasama organının denetiminde olduğu demokratik bir yönetim sistemidir. Parlamenter sistemlerde devlet başkanı veya cumhurbaşkanı, ülke yönetiminde etkin olmayan sembolik mevkilerdir ve devleti temsil ederler. Ülke yönetiminde etkin makam başbakandır, yürütme gücü parlamentodan çıkan başbakan ve kabinesi tarafından yürütülür. Parlamenter sistemde, parlamento belirleyici üst organdır ve başbakan yasama organı tarafından denetlenmekle birlikte yönetimde yüksek güce sahiptir. Genel olarak başbakan olarak bilinen hükûmetin başı, ülkelere göre şansölye gibi isimler alabilir.

Parlamenter sistemde devlet işleri, yasama ve yürütme güçlerinin birbirini denetlediği bir denge içinde yürütülür. Bu sistemde yasa yapma yetkisinin ağırlığı parlamentonun elindeyken, yürütme gücü de gene parlamento tarafından kontrol edilen bakanlar kurulunca kullanılır. Devletin başı genellikle sembolik bir rol üstlenir; bu kişi cumhurbaşkanı ya da kral olabilir. Gerçek yönetim yetkisi ise başbakan ve onun kabinesine ait olup, parlamento tarafından onaylanan hükümet programı doğrultusunda hareket eder.

Yasama organı, halk tarafından seçilen üyelerden oluşan bir parlamento aracılığıyla temsil edilir. Parlamenter sistemlerde devlet başkanı ile hükümet başkanı farklı kişiler olup, bu durum güçler ayrılığını yumuşatır. Parlamentonun karşısında sorumlu olan hükümet, güvenoyu almak zorundadır; böylece yasama organı, yürütmeyi sürekli olarak gözetim altında tutar. Bu sistemde başbakanın unvanı ülkeden ülkeye değişebilir; örneğin Almanya’da "şansölye", İtalya’da "bakanlar kurulu başkanı" gibi farklı isimler kullanılabilir.

Devlet başkanı, çoğu parlamenter sistemde sembolik bir makam olup parlamento tarafından seçilir. Ancak bazı ülkelerde istisnai olarak doğrudan halk tarafından da seçilebilir. Sistem, meşrutî monarşi biçiminde uygulanabileceği gibi parlamenter cumhuriyet olarak da örgütlenebilir. Monarşilerde kral ya da padişah devletin simgesi olurken, cumhuriyetlerde parlamento tarafından atanan cumhurbaşkanı aynı rolü üstlenir.

Hükümetlerin istikrarını sağlamak amacıyla kimi ülkelerde "rasyonelleştirilmiş parlamentarizm" adı verilen yöntemler kullanılır. Bu düzenlemeler, parlamentodaki güç dengelerinin zayıf olduğu durumlarda hükümete hukuki koruma sağlayarak karar alma süreçlerini kolaylaştırmayı hedefler. Böylece parlamento içindeki siyasi çekişmelerin yönetime yansıması en aza indirilir.

Parlamenter sistemin temelleri, toplumların ortak karar alma ihtiyacından doğan eski meclis kültürüne kadar uzanır. Orta Çağ Avrupası’nda 1188 yılında İspanya’nın León kentinde toplandığı kaydedilen ilk parlamentonun ardından, Hollanda’da 1581 yılında egemenlik parlamentoya devredilmiştir. Modern parlamento anlayışının oluşumunda ise Birleşik Krallık ve İsveç’in 18. yüzyıldaki uygulamaları belirleyici olmuştur.

WEB_G_KAYNAK: https://tr.wikipedia.org/wiki/Parlamenter_sistem