Zaman

uzaysal bir boyutu olmayan; geçmiş, gelecek ve şimdiyi kapsayan süreklilik

Zaman veya vakit, ölçülmüş veya ölçülebilen bir dönem, uzaysal boyutu olmayan bir süreklilik. Zaman kavramı, tarih boyunca felsefenin ilgi alanlarından biri olmasının yanı sıra matematik ve fizikteki önemli çalışma alanlarından biridir.

Zaman, ölçülebilen bir sürenin ötesine geçen, mekânla birlikte var olan sürekli bir akıştır. Eski Türk toplumlarında bu kavrama öd adı verilirken, günümüzde hem felsefenin hem de fiziğin en çok üzerinde durduğu konulardan biri haline geldi. Zaman kelimesi Arapçadaki zeman kökeninden Türkçeye geçmiş olup, bu kelimenin aslına dair üç farklı tahmin bulunuyor: kadim Pers, Akad ya da Samik dillerine dayandırılan bu hipotezler, kelimenin kökenini açıklamaya çalışıyor.

Fiziksel anlamda zaman, Einstein’ın görelilik kuramında mekânla birleşerek uzayzamanın dördüncü boyutunu oluşturdu. Aristo’ya göre zaman, hareketin bir sonucuydu; fakat modern bilim, zamanın nesnel bir gerçek olup olmadığını sorguluyor. Planck zamanında (10⁻⁴³ saniye) ne olduğu, ışık hızına yaklaştıkça zamanın nasıl yavaşladığı ve teorik olarak tersine akabileceği gibi sorular da araştırma konuları arasında yer alıyor. Hatta bazı kuramlar, ışıktan hızlı hareket eden takyon adı verilen varsayımsal parçacıkların, gelecekle geçmiş arasında geçiş yapabileceğini öne sürüyor.

Zamanı ölçmenin iki temel yöntemi vardır: atomik ve dinamik. Atomik ölçüm, atomların kuantum geçişlerinden yararlanılarak yapılan hassas ölçümlerken, dinamik ölçümse gök cisimlerinin hareketlerine dayanıyor. Ay ve güneş takvimleri de bu sayede oluşturulmuş. İnsanlık, tarih boyunca doğanın ritmini—yağmur, kar, mevsimleri—takip ederek zamanı anlamaya çalıştı ve giderek daha küçük birimlere ihtiyaç duydu.

WEB_G_KAYNAK: https://tr.wikipedia.org/wiki/Zaman