İsmet İnönü

Türkiye Cumhuriyeti 2. Cumhurbaşkanı (1938–1950)

Mustafa İsmet İnönü, 1938'den 1950'ye kadar 2. Türkiye cumhurbaşkanı olarak görev yapan Türk asker, siyasetçi ve devlet adamıdır. Türk Kurtuluş Savaşı'nın önde gelen komutanlarından olan İnönü, Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluşunun ardından ilk başbakanı ve Türk Silahlı Kuvvetleri'nin ilk genelkurmay başkanı olarak görev yaptı. Mustafa Kemal Atatürk'ün ölümünün ardından 1972'ye kadar yürüteceği Cumhuriyet Halk Partisi (CHP) genel başkanlığı görevini de üstlenen İnönü, cumhurbaşkanlığı döneminde Türkiye'yi II. Dünya Savaşı sırasında tarafsız tutmaya ve savaş döneminde ve sonrasında yaşanan ekonomik ve toplumsal sorunları çözmeye yönelik politikalar izledi. 1938'de CHP olağanüstü kurultayında İnönü'ye "Millî Şef" ünvanı verildi.

İsmet İnönü, 1884 yılında İzmir’de dünyaya geldi ve 1973 yılında Ankara’da hayata veda etti. Eğitim hayatına Sivas’ta başladıktan sonra, Mühendishane-i Berrî-i Hümâyûn’dan birincilikle mezun oldu. Mezuniyetinin ardından Osmanlı ordusuna katılan İnönü, I. Dünya Savaşı sırasında Kafkasya ve Filistin cephelerinde görev yaptı. Savaşın sona ermesiyle birlikte 1920 yılında Anadolu’ya geçerek Kurtuluş Savaşı’nın en kritik komutanlarından biri haline geldi.

Askeri kariyerindeki başarılar, onu Genelkurmay Başkanlığına kadar taşıdı. I. ve II. İnönü Muharebelerini zaferle sonuçlandırırken, Büyük Taarruz’da da Batı Cephesi Komutanı olarak görev aldı. Mudanya Mütarekesi ve Lozan Antlaşması görüşmelerinde Türk heyetine başkanlık ederek, uluslararası alanda Türkiye’nin temsilini üstlendi. Cumhuriyet’in ilanından sonra, ülkenin ilk başbakanı ve Silahlı Kuvvetler’in ilk Genelkurmay Başkanı oldu. 1934 yılında, askeri ve siyasi başarılarının ardından “İnönü” soyadını aldı.

Atatürk’ün vefatının ardından 1938 yılında cumhurbaşkanı seçilen İnönü, 1950 yılına kadar bu görevi sürdürdü. II. Dünya Savaşı sırasında izlediği tarafsızlık politikası ve savaş sonrası yaşanan ekonomik zorluklarla mücadele etti. 1938 yılında CHP’nin olağanüstü kurultayında kendisine “Millî Şef” unvanı verildi ve partinin 1972 yılına kadar genel başkanlığını yaptı. 1950-1960 yılları arasında ana muhalefet lideri olarak görev yapan İnönü, 27 Mayıs Darbesi’nin ardından gerçekleşen 1961 seçimlerinde partisini birinci parti konumuna taşıyarak, Türkiye’nin ilk koalisyon hükümetini Adalet Partisi ile kurdu.

Toplamda 17 yılı aşkın bir süre başbakanlık yapan İnönü, 1925-1937 yılları arasında kesintisiz olarak 12 yıl, genel olarak ise 16 yıl 11 ay boyunca bu görevi yürüttü ve Cumhuriyet tarihinde en uzun süre başbakanlık yapan isim olarak kayıtlara geçti. 1965 yılında başbakanlıktan ayrılmasına rağmen, 1972 yılına kadar ana muhalefet lideri olarak siyasi arenadaki yerini korudu. 1973 yılında solunum yetmezliği nedeniyle hayata gözlerini yumdu.

İnönü’nün ailesi, babası Mehmed Reşid Efendi’nin Bitlis kökenli Kürümoğulları ailesine ve annesi Cevriye Hanım’ın ise Bulgaristan’ın Razgrad şehrinden gelmekte olduğu bir geçmişe sahipti. Kardeşleri arasında Ahmet Mithat, Hasan Rıza, Hayri Temelli ve kız kardeşi Seniha Okatan bulunuyordu. Hem askeri hem de siyasi kariyeriyle Türkiye’nin modernleşme sürecine yön veren İnönü, bu yönüyle ülke tarihinde önemli bir yer edindi.

WEB_G_KAYNAK: https://tr.wikipedia.org/wiki/%C4%B0smet_%C4%B0n%C3%B6n%C3%BC